Za punkt wyjścia naszych rozważań przyjmujemy tezę, mówiącą, że zasadniczym warunkiem pojawiania się postaw przedsiębiorczych, ich ujawniania i przekształcania w realną działalność gospodarczą przyczyniającą się efektywnie do rozwoju lokalnego i regionalnego jest bezpieczeństwo ekonomiczne państwa zarówno w jego makroprzestrzennym (krajowym), jak i regionalnym wymiarze. Jednocześnie pokazujemy, że bezpieczeństwo ekonomiczne państwa i regionów jest zwrotnie sprzężone z przedsiębiorczością i rozwojem regionalnym (Kazimierz Kuciński).

Zagadnienie przedsiębiorczości i rozwoju w ich regionalnym wymiarze rozważamy w ujęciu teoretycznym, nawiązując do istniejącego w tym zakresie dorobku naukowego szerokiego grona różnorodnych autorów krajowych i zagranicznych. Zawarte w tych analizach tezy staramy się zweryfikować, próbując je zarazem uzupełnić. Interesują nas przede wszystkim obszary o niższym poziomie zawansowania ekonomicznego i cywilizacyjnego, ponieważ na tego typu terenach przedsiębiorczość jest szczególnie pożądana jako narzędzie ich rozwoju, a z drugiej strony istnieje tam szczególnie wiele ekonomicznych, technicznych, społecznych, kulturowych i instytucjonalnych barier jej stymulowania i uczynienia z niej autentycznego oraz efektywnego narzędzia lokalnych i regionalnych procesów rozwojowych. W związku z tym analizujemy czynniki rozwoju przedsiębiorczości w regionie słabo rozwiniętym. Zastanawiamy się, jak kapitał ludzki i społeczny wpływa na przedsiębiorczość w społecznościach lokalnych. Podejmujemy problem innowacyjności w aktywności gospodarczej społeczności lokalnych, zwracając szczególną uwagę na kulturowe uwarunkowania lokalnej przedsiębiorczości (Jacek Brdulak, Piotr Jakubik).

Rozważamy także przedsiębiorczość w kontekście rozwoju lokalnego i regionalnego, starając się pokazać wpływ przedsiębiorczości władz samorządowych na rozwój lokalny i regionalny oraz demografię przedsiębiorstw. Służy temu opracowanie wykonane przez Monikę Niedziółkę. Interesuje nas przy tym zwłaszcza kultura organizacyjna gminy jako determinanta przedsiębiorczości i jej wpływ na rozwój regionalny. Pokazaniu tej zależności i jej uwarunkowań służy wykonana przez Michała Adama Leśniewskiego analiza kultury organizacyjnej gmin i jej wpływu na przedsiębiorczość na poziomie lokalnym oraz jej związków z rozwojem regionalnym.

Rozważamy również wpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych na rozwój przedsiębiorczości w regionie. Staramy się ustalić rolę, jaką odgrywają w rozwoju lokalnym i regionalnym przedsiębiorstwa powstające w wyniku bezpośrednich inwestycji zagranicznych napływających do Polski, ze szczególnym uwzględnieniem relacji zachodzących między tego typu przedsiębiorstwami a organami władzy publicznej i relacji między tego rodzaju firmami a krajowymi (miejscowymi – lokalnymi i regionalnymi) podmiotami gospodarczymi (Teresa

Pakulska).

Interesują nas również możliwości wykorzystania kapitału naturalnego. Jego przykładem są różnorodne odnawialne źródła energii. Analizujemy zatem możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii (biopaliw oraz geotermii) w przedsiębiorczości lokalnej i potraktowania ich jako szansy rozwoju regionalnego. Jest to próba odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób rozwój energetyki odnawialnej może niwelować różnice infrastrukturalne występujące na poziomie regionalnym i zwiększać tym samym poziom konkurencyjności regionów, tworząc zarazem nowe przesłanki rozwojowe (Dorota Niedziółka).

Staramy się wskazać na zasadnicze problemy pojawiające się przed przedsiębiorstwami, przedsiębiorcami i lokalnymi organami władzy publicznej w związku z podejmowanymi próbami stymulowania przedsiębiorczości jako takiej i stymulowania poprzez nią rozwoju lokalnego zintegrowanego z procesami rozwoju regionalnego. Chodzi nam o identyfikację lokalnych i regionalnych uwarunkowań powstawania i funkcjonowania przedsiębiorstw w Polsce oraz pokazanie, jak poprzez przedsiębiorczość można rozwijać gospodarkę w tej skali przestrzennej.

Rozpatrując kwestię przedsiębiorczości w kontekście rozwoju lokalnego i regionalnego, dotykamy dwóch niezmiernie istotnych, a zarazem trudnych do jednoznacznego rozstrzygnięcia problemów. Po pierwsze, chodzi o odpowiedź na pytanie, jaki jest wpływ przedsiębiorczości na rozwój lokalny i regionalny, a po drugie, na ile przedsiębiorczość zależy od struktury gospodarki danego regionu, jego specyfiki kulturowej oraz osiągniętego przez dany region poziomu rozwoju, jak również sposobu w jaki ten rozwój jest stymulowany przez władzę publiczną. Są to niezwykle złożone zagadnienia, ponieważ dotykają relacji między prywatnymi z reguły podmiotami mikroekonomicznymi a publicznymi podmiotami mezoekonomicznymi (regionalnymi) i w pewnym sensie także makroekonomicznymi, ponieważ rozwój regionalny, jak również lokalny, jest współcześnie kluczowym zagadnieniem polityki ekonomicznej państwa. Skoro zaś pojawia się w naszych rozważaniach państwo i władza publiczna, to mamy kolejną komplikację rozważanej problematyki wynikającą z delikatności i złożoności relacji między sektorem prywatnym, w ramach którego manifestuje się przede wszystkim rozpatrywana tu przedsiębiorczość, a publicznym będącym animatorem rozwoju regionalnego i lokalnego, jak również spolegliwym opiekunem samej przedsiębiorczości. To zaś prowadzi nas do kwestii związanych z pomocą publiczną i regułami uczciwej konkurencji. Powstaje bowiem pytanie, jak dalece można, realizując założenia i cele rozwoju lokalnego i regionalnego, stymulować przedsiębiorczość, by nie naruszać zasad gospodarki rynkowej opartej na wolnej konkurencji. Badając relację między przedsiębiorczością a rozwojem regionalnym, musimy także rozstrzygnąć kwestię skali przestrzennej, w jakiej ma sens analiza tej relacji. Chodzi bowiem o to, czy jest to zagadnienie, którego rozpatrywanie ma sens na wszystkich szczeblach taksonomii regionalnej, czy też tylko na tych najniższych, gdzie możliwość wpływu władzy publicznej na przedsiębiorczość jest najbardziej uchwytna i efektywna, a jej wpływ na sytuację ekonomiczną danej jednostki przestrzennej wyrazisty i jednoznaczny. Wydaje się, że rozstrzygnięcia tego dylematu należy poszukiwać w systemowym ujęciu rozpatrywanego zagadnienia. Każe ono skoncentrować uwagę na relacjach „przedsiębiorstwo – jednostka przestrzenna” na poziomie lokalnym, a więc gminy i jej władzy publicznej (czyli jednostek samorządu terytorialnego), dostrzegając zarazem czynniki i warunki brzegowe tej relacji wynikające ze specyfiki jednostek przestrzennych szczebla mikro-, submezo-, mezo-, a nawet makroprzestrzennego, w których się one znajdują oraz mające charakter krajowy ekonomiczne, techniczne, strukturalne i instytucjonalne (zwłaszcza regulacyjne) ograniczenia i przesłanki rozwoju przedsiębiorczości na poziomie lokalnym i regionalnym jak również stymulowania rozwoju jednostek przestrzennych tego typu poprzez właściwie podejmowaną i odpowiednio funkcjonującą przedsiębiorczość. Inaczej mówiąc, rzecz sprowadza się po prostu do umiejscowienia przedsiębiorczości w rozwoju lokalnym, z uwzględnieniem jej i jego regionalnego oraz makroekonomicznego kontekstu. Chodzi przy tym także o to, by rozważać rozwój lokalny jako uwarunkowanie, a zarazem implikację rozwoju przedsiębiorczości, dostrzegając nie tylko hierarchiczną strukturę systemu regionalnego, ale także jego strukturę funkcjonalną oraz nie tylko powiązania pionowe, ale także poziome mieszczące się zarówno w formalnych, jak i nieformalnych strukturach regionalnych. Interaktywna relacja „przedsiębiorczość – rozwój (lokalny) regionalny” występuje w poszczególnych jednostkach przestrzennych niezależnie od ich poziomu rozwoju oraz ich struktury ekonomicznej i funkcjonalnej, przy czym jej charakter jest determinowany specyfiką danego regionu i jego pozycją w kraju oraz w międzynarodowych ugrupowaniach regionalnych, takich jak Unia Europejska. Można wszelako domniemywać, że jest ona szczególnie interesująca, złożona, a zarazem niezmiernie ważna z praktycznego punktu widzenia w regionach znajdujących się na relatywnie niskim poziomie rozwoju. Oznacza to, że warto ją analizować przede wszystkim właśnie w tego typu jednostkach przestrzennych znajdujących się w sytuacji kryzysowej (krytycznej) lub poważnie taką sytuacją zagrożonych. Z jednej strony warto to czynić, ponieważ są to sytuacje problemowe z punktu widzenia rozwoju gospodarczego i bezpieczeństwa ekonomicznego kraju, a z drugiej, ponieważ sytuacje ekstremalne, zwłaszcza te kryzysowe, wyostrzają obraz i pozwalają lepiej dostrzec zależności rozwojowe oraz pozytywne i negatywne skutki procesów rozwojowych. Relacje między przedsiębiorczością a rozwojem regionalnym mają wiele różnych aspektów i uwarunkowań. Każdy z nich jest niezmiernie ważny i wart bliższej analizy. Jednoczesne wzięcie ich wszystkich pod uwagę i poddanie ich wnikliwemu badaniu jest przedsięwzięciem wielce złożonym, czasochłonnym, pracochłonnym i kosztownym. W tej sytuacji trzeba się zastanowić nad tym, na który z aspektów i na które z uwarunkowań tej relacji zwrócić szczególną uwagę, traktując pozostałe jako jej kontekst. Zważywszy na fakt, że gdy mówimy o przedsiębiorczości i jej uzależnieniu od nienajlepszej sytuacji ekonomicznej miejsca, w którym się manifestuje, na pierwszy plan wysuwają się kwestie instytucjonalne i kulturowe, im należy zatem poświęcać przede wszystkim uwagę i poprzez ich pryzmat spoglądać na analizowaną relację „przedsiębiorczość – rozwijająca się gospodarczo jednostka terytorialna”. Uwarunkowania kulturowo-instytucjonalne są przy tym szczególnie istotne w regionach słabiej gospodarczo rozwiniętych, ponieważ ich zacofanie ma na ogół kulturową, a co za tym idzie, instytucjonalną proweniencję. Te uwarunkowania znajdują swoje odzwierciedlenie we właściwej dla danego regionu jakości kapitału ludzkiego, zwłaszcza intelektualnego i społecznego, braku motywacji do działania, szczególnie na niwie gospodarczej, a przede wszystkim w pełnym rezerwy stosunku do wszelkich innowacji, bez których trudno mówić o przedsiębiorczości i rozwoju gospodarczym w ogóle, a współcześnie w szczególności. Uwidacznia się to w tych regionach w skłonności do podejmowania działalności gospodarczej, jej charakterze i sposobie jej realizacji, a więc w tym czy, co i jak skłonni są czynić przedstawiciele danej społeczności lokalnej i regionalnej, jak przedsiębiorcy i ich pracownicy. Znajduje to między innym wyraz w kulturze organizacyjnej przedsiębiorstw, ale także organów władzy publicznej i instytucji otoczenia przedsiębiorczości (biznesu). Instytucjonalne uwarunkowania podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej na poziomie lokalnym to nie tylko kwestia funkcjonowania podmiotów gospodarczych, ale także władzy publicznej, bo dobra i przedsiębiorcza władza publiczna jest niewątpliwie fundamentalnym warunkiem rozwoju przedsiębiorczości i gospodarki w ogóle. Powstaje wszakże pytanie, czy prawdziwym jest twierdzenie odwrotne do danego, a więc, czy istnienie w danej jednostce terytorialnej dobrze sprawującej swoje funkcje, dbającej o rozwój gospodarczy i cywilizacyjny podległego sobie terenu i spolegliwej wobec działających na tym terenie podmiotów gospodarczych władzy publicznej, zależy od tego ile tych podmiotów jest, jakie one są, jak funkcjonują i jaką przejawiają społeczną odpowiedzialność. Na tym tle zarysowuje się drugi niejako instytucjonalny i społeczny wymiar przedsiębiorczości rozpatrywanej na poziomie lokalnym. Otóż jeżeli będziemy mówili o przedsiębiorczości rozumianej jako pozytywnej, a zarazem aktywnej postawie wobec podejmowania działalności gospodarczej i efektywnego jej prowadzenia oraz wobec własnego bytu i przyszłości, to nie możemy ograniczać naszych rozważań jedynie do zachowań ekonomicznych poszczególnych mieszkańców danej jednostki terytorialnej. Powinniśmy także zastanowić się nad tym, czy społeczność tej jednostki, traktowana jako całość, jest w tym sensie przedsiębiorcza, a zwłaszcza czy reprezentująca ją samorządowa władza publiczna wykazuje cechy przedsiębiorczości i czy w związku z tym dana gmina jest przedsiębiorcza, w jakiej mierze i w czym się to wyraża oraz jakie ma implikacje dla tej gminy i dla zlokalizowanych na jej terenie przedsiębiorstw.