Firmy rodzinne są jednym z najważniejszych źródeł tworzenia bogactwa i wzrostu zatrudnienia we współczesnym świecie. Według raportu opracowanego na zlecenie Komisji Europejskiej przez Instytut Badań nad Przedsiębiorczością i Rozwojem Ekonomicznych szacuje się, że w Polsce w 2008 roku przedsiębiorstwa rodzinne stanowią od 50% (szacunki ostrożnościowe) do około 70–80% (szacunki optymistyczne) ogółu polskich przedsiębiorstw. Z kolei według ogólnopolskich badań przeprowadzonych w 2009 roku przez PENTOR Research International na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości na próbie 1280 mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce (w próbie nie uwzględniono podmiotów dużej wielkości), firmy rodzinne stanowią 1/3 wszystkich polskich przedsiębiorstw (38% wśród mikroprzedsiębiorstw, 28% wśród małych przedsiębiorstw, 14% wśród średnich przedsiębiorstw). Szacuje się, że w latach 2001–2008 funkcjonowało około 700 tys. przedsiębiorstw rodzinnych, co stanowi 41% ogółu wszystkich przedsiębiorstw w Polsce. W 2002 roku Komisja Europejska szacowała, że w okresie nadchodzących 10 lat aż 1/3 przedsiębiorstw z 15 krajów ówczesnej Unii Europejskiej dokona transferu własności, przy czym wskaźnik ten wahał się od 25 do 40% w poszczególnych krajach członkowskich. W liczbach bezwzględnych wskaźnik ten wynosił około 610 tys. małych i średnich przedsiębiorstw, z czego blisko połowa tych przedsiębiorstw zatrudnia pracowników (około 2,1 mln miejsc pracy). Na początku 2006 roku szacowano natomiast w stosunku do krajów UE-25, że „nawet 690 tys. firm rocznie powinno znaleźć nowych właścicieli – przedsiębiorstwa te, choć w większości małej lub średniej wielkości, zapewniają łącznie 2,8 mln miejsc pracy”. Przytoczone dane wskazują jednoznacznie, że kwestia ciągłości przedsiębiorstw, zwłaszcza rodzinnych jest jednym z kluczowych priorytetów zapewniających konkurencyjność gospodarki oraz miejsca pracy. Udany transfer własności przedsiębiorstw jest również szansą przeżycia dla przedsiębiorstw, głównie przedsiębiorstw rodzinnych. Przeprowadzenie udanej sukcesji w przedsiębiorstwach rodzinnych jest kwestią o życiowej istotności dla samych firm i wielkim wyzwaniem dla pragmatyki zarządzania firmami rodzinnymi – jest także kwestią ważną dla dynamiki rozwoju gospodarczego Polski, gdyż dotyczy szerokiego spektrum polskich przedsiębiorstw. Sposób, w jaki problem sukcesji firm rodzinnych w Polsce wpłynie na dynamikę rozwoju gospodarczego Polski w następnych dziesięcioleciach, kształtując zachowania przedsiębiorcze i kondycję kapitałową polskich przedsiębiorstw. Jeśli w skali masowej zostanie przeprowadzony w sposób sprzyjający rozwojowi firm, to pojawią się w Polsce silne, kapitałowo oraz organizacyjnie, firmy. Jeśli nie, to dominować będą małe, zorientowane zachowawczo firmy. Niestety badania strategii sukcesyjnych firm rodzinnych podejmowane są raczej przy okazji szerszych rozważań na temat strategii zarządzania, a nie jako istotny i odrębny problem naukowy i praktyczny. Obecnie brak jest holistycznego modelu wyjaśniającego procesy sukcesji polskich firm rodzinnych. Brak jest analiz naukowych weryfikujących na drodze empirycznej determinanty strategii sukcesyjnej.

Niniejsza monografia stanowi skromny krok w kierunku tworzenia podstaw do systematycznego gromadzenia danych i doskonalenia podejść badawczych w obszarze badań rozwoju firm rodzinnych w Polsce w perspektywie intertemporalnej. Zawiera ona wyniki projektu badawczego pt. „Firmy rodzinne wobec wyzwań sukcesyjnych. Strategie sukcesyjne pierwszej generacji polskich przedsiębiorstw” finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a realizowanego na Wydziale Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie w latach 2008–2010. Celem głównym prowadzonych badań empirycznych była identyfikacja strategii sukcesyjnych pierwszej generacji polskich przedsiębiorców od początków transformacji gospodarczej w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem poziomu i metod utrzymywania kontroli rodzinnej.

Opracowanie składa się z sześciu rozdziałów, z których pierwsze cztery mają charakter teoretyczny, a dwa pozostałe charakter metodyczno-empiryczny. Pierwsze trzy rozdziały stanowią przegląd światowej literatury przedmiotu na temat sukcesji przedsiębiorstw. Rozdział pierwszy przybliża istotę i specyfikę przedsiębiorstwa rodzinnego. Rozdział drugi zawiera omówienie kwestii własności, kontroli i zarządzania w przedsiębiorstwach rodzinnych. Rozdział trzeci stanowi gruntowne przedstawienie teoretycznych podejść do analizy procesu sukcesji w przedsiębiorstwach rodzinnych. Rozdział czwarty to analiza uwarunkowań prawno-administracyjno-instytucjonalnych (jednak z punktu widzenia nauk o zarządzaniu) na podstawie zaleceń Komisji Europejskiej w kwestii prowadzenia przez kraje członkowskie polityki w zakresie wspierania sukcesji przedsiębiorstw, opracowana na podstawie raportów oceniających postęp implementacyjny krajów członkowskich w tym zakresie. Dwa ostatnie rozdziały stanowią część empiryczną monografii. Rozdział piąty wprowadza własną metodykę badawczą, pokazując jej powstawanie na tle metodyki w światowych pozycjach badawczych na ten temat. Ostatni, rozdział szósty zawiera analizę kwestii sukcesji przedsiębiorstw w Polsce na podstawie własnego materiału badawczego. Badania empiryczne prowadzone były w dwóch etapach. Pierwszy z nich, przeprowadzony w pierwszej połowie 2009 roku, oparto na ankietyzacji (próba badawcza wynosiła 496 przedsiębiorstw rodzinnych), natomiast drugi, przeprowadzony w drugiej połowie 2009 roku, na wywiadach pogłębionych (próba badawcza wynosiła 61 przedsiębiorstw rodzinnych).